آموزش بیمار — تست‌ها و بررسی‌های ریه
اسپیرومتری چیست؟ راهنمای تست تنفسی ریه
اسپیرومتری مهم‌ترین تست عملکرد ریه است: در یک دستگاه کوچک فوت می‌کنید و دستگاه اندازه می‌گیرد ریه‌هایتان چقدر هوا می‌گیرند و با چه سرعتی آن را بیرون می‌دهند. در این صفحه می‌خوانید این تست دقیقاً چیست، چطور انجام میشود، چطور برایش آماده شوید و اعداد نتیجه‌تان چه می‌گویند.
نوشته و بازبینی: دکتر بهروز مؤمنی، فوق تخصص ریه
اسپیرومتری ساده‌ترین و مهم‌ترین تست عملکرد ریه است و پایه تشخیص بسیاری از بیماری‌های ریه به شمار می‌رود. در این تست، شما در یک دستگاه کوچک فوت می‌کنید و دستگاه اندازه می‌گیرد ریه‌هایتان چقدر هوا می‌گیرند و آن هوا را با چه سرعتی بیرون می‌دهید. نتیجه، چند عدد است؛ اما همین چند عدد به پزشک نشان می‌دهد راه‌های هوایی بازند یا تنگ شده‌اند و ریه چقدر خوب کار می‌کند.
اسپیرومتری دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
سه عدد اصلی اسپیرومتری این‌هاست: «ظرفیت حیاتی اجباری» (FVC) یعنی کل هوایی که پس از یک دم عمیق، با فشار بیرون می‌دهید؛ «حجم بازدم اجباری در ثانیه اول» (FEV1) یعنی از آن هوا، در همان ثانیه اول چقدر بیرون می‌آید؛ و نسبت این دو به یکدیگر. اگر راه‌های هوایی تنگ شده باشند، هوای زیادی در ثانیه اول بیرون نمی‌آید و همین نسبت پایین می‌آید — نشانه اصلی بیماری‌های انسدادی مثل آسم و COPD.
چرا این تست انجام میشود؟
- تشخیص آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) و جدا کردن این دو از یکدیگر
- بررسی علت تنگی نفس، سرفه مزمن یا خس‌خس سینه
- پیگیری روند بیماری و سنجیدن پاسخ ریه به درمان در طول زمان
- بررسی عملکرد ریه پیش از برخی جراحی‌ها یا در بیماری‌های شغلی ریه
تست چگونه انجام میشود؟
روی صندلی می‌نشینید و یک گیره نرم روی بینی‌تان گذاشته میشود تا همه هوا از دهان رد شود. دهانی یک‌بارمصرف دستگاه را میان لب‌ها می‌گیرید؛ کارشناس تست قدم‌به‌قدم راهنمایی‌تان می‌کند: یک دم عمیق و کامل، و بعد بازدمی سریع، قوی و طولانی — تا جایی که دیگر هوایی نمانده باشد. برای این‌که نتیجه قابل اعتماد باشد، این کار چند بار تکرار میشود و بهترین تلاش‌ها ثبت می‌گردد. گاهی تست پس از مصرف اسپری گشادکننده راه هوایی دوباره انجام میشود تا دیده شود تنگی راه هوایی چقدر برگشت‌پذیر است؛ همین برگشت‌پذیری، یکی از سرنخ‌های مهم تشخیص آسم است.
چطور برای تست آماده شوید؟
- لباس راحت بپوشید تا دم عمیق گرفتن برایتان آسان باشد
- پیش از تست سیگار نکشید و درست قبل از آن غذای سنگین نخورید
- ممکن است پزشک از شما بخواهد بعضی اسپریها را پیش از تست مصرف نکنید تا نتیجه دقیقتر شود؛ این کار را فقط طبق دستور پزشک خودتان انجام دهید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید
نتایج چه می‌گویند؟
نتایج شما با مقادیر مورد انتظار برای فردی هم‌سن، هم‌جنس و هم‌قد شما مقایسه میشود. الگوی «انسدادی» — بیرون نیامدن سریع هوا — در آسم و COPD دیده میشود؛ الگوی «محدودیتی» — کم بودن کل حجم ریه — میتواند در بیماری‌هایی مثل فیبروز ریه دیده شود و معمولاً برای تأییدش به تست کامل‌تر حجم‌های ریوی (بادی باکس) نیاز است. مهم است بدانید هیچ عددی به‌تنهایی تشخیص نیست: پزشک نتیجه را کنار شرح حال، معاینه و بقیه بررسی‌ها می‌گذارد و بعد نتیجه‌گیری می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا اسپیرومتری درد دارد؟
نه. تست هیچ درد و سوزنی ندارد؛ فقط باید چند بار با قدرت فوت کنید و همین تلاش ممکن است کمی خسته‌تان کند یا سرفه‌تان بیاورد. اگر سرگیجه گرفتید، به کارشناس بگویید تا کمی استراحت کنید و بعد ادامه دهید.
اگر نتوانم درست فوت کنم چه میشود؟
نگران نباشید؛ تکنیک درست فوت کردن پیش از تست به شما آموزش داده میشود و تلاش‌ها چند بار تکرار می‌گردد تا نتیجه قابل اعتماد به دست آید. خیلی از بیماران در تلاش اول بهترین نتیجه را نمی‌گیرند و این کاملاً عادی است.
آیا باید اسپریام را پیش از تست قطع کنم؟
فقط اگر پزشک خودتان چنین دستوری داده باشد. گاهی برای دقیقتر شدن تشخیص لازم است بعضی اسپریها مدت کوتاهی پیش از تست مصرف نشوند، اما قطع خودسرانه دارو — بهویژه اسپریهای نگهدارنده — میتواند بیماریتان را بدتر کند. اگر مطمئن نیستید، پیش از تست با کلینیک تماس بگیرید و بپرسید.
نتیجه غیرطبیعی یعنی حتماً بیمارم؟
نه لزوماً. کیفیت انجام تست، تلاش شما و شرایط همان روز میتواند روی اعداد اثر بگذارد، و برعکس، گاهی با وجود بیماری نتیجه نزدیک به طبیعی است. به همین دلیل نتیجه اسپیرومتری همیشه کنار شرح حال و معاینه تفسیر میشود، نه جدا از آنها.
اسپیرومتری در کلینیک بیماری‌های ریوی شیراز
اگر تنگی نفس، سرفه مزمن یا خس‌خس سینه دارید، یا آسم و COPD دارید و نوبت پیگیری‌تان رسیده است، اسپیرومتری یکی از اولین قدم‌های تشخیص و پیگیری است. برای هماهنگی ویزیت و تست در ساعات کاری کلینیک تماس بگیرید.
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه ۱۱ صبح تا ۹ شب